(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.60. అధ్యాయః 060
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరం ప్రతి దానే పాత్రాణాం లక్షణాదికథనం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

కిమాహుర్భరతశ్రేష్ఠ పాత్రం విప్రాః సనాతనం।
బ్రాహ్మణం లింగినం చైవ బ్రాహ్మణం వాఽప్యలింగినం॥ 13-60-1(83806)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-2x(6965)
స్వవృత్తిమభిపన్నాయ లింగినే చేతరాయ చ।
దేయమాహుర్మహారాజ ఉభావేతౌ తపస్వినౌ॥ 13-60-2(83807)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-3x(6966)
శ్రద్ధయా పరయాఽపూతో యః ప్రయచ్ఛేద్ద్విజాతయే।
హవ్యం కవ్యం తథా దానం కో దోషః స్యాత్పితామహ॥ 13-60-3(83808)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-4x(6967)
శ్రద్ధాపూతో నరస్తాత దుర్దాంతోఽపి న సంశయః।
పూతో భవతి సర్వత్ర కిముత త్వం మహాద్యుతే॥ 13-60-4(83809)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-5x(6968)
న బ్రాహ్మణం పరిక్షేత దైవేషు సతతం నరః।
కవ్యప్రదానే తు బుధాః పరీక్ష్యం బ్రాహ్మణం విదుః॥ 13-60-5(83810)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-6x(6969)
న బ్రాహ్మణః సాధయతే హవ్యం దైవాత్ప్రసిద్ధ్యతి।
దేవప్రసాదాదిజ్యంతే యజమానైర్న సంశయః॥ 13-60-6(83811)
బ్రాహ్మణాన్భరతశ్రేష్ఠ సతతం బ్రహ్మవాదినః।
మార్కండేయః పురా ప్రాహ ఇతి లోకేషు బుద్ధిమాన్।
`బ్రాహ్మణాః పాత్రభూతాశ్చ శుద్ధా నైవం పితృష్విహ॥ 13-60-7(83812)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-8x(6970)
అపర్వోఽప్యథవా విద్వాన్సంబంధీ వా యథా భవేత్।
తపస్వీ యజ్ఞశీలో వా కథం పాత్రం భవేత్తు సః॥ 13-60-8(83813)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-9x(6971)
కులీనః కర్మకృద్వైద్యస్తథైవాప్యనృశంస్యవాన్।
హ్రీమానృజుః సత్యవాదీ పాత్రం పూర్వే చ యే త్రయః॥ 13-60-9(83814)
తత్రేమం శృణు మే పార్థ చతుర్ణాం తేజసాం మతం।
పృథివ్యాః కాశ్యపస్యాగ్నేర్మార్కండేయస్య చైవ హి॥ 13-60-10(83815)
పృథివ్యువాచ। 13-60-11(83816)
యథా మహార్ణవే క్షిప్తః క్షిప్రం నేష్టుర్వినశ్యతి।
తథా దుశ్చరితం సర్వం త్రయీనిత్యే నిమజ్జతి॥ 13-60-11(83817)
కాశ్యప ఉవాచ। 13-60-12x(6972)
సర్వే చ వేదాః సహ షఙ్భిరంగైః
సాంఖ్యం పురాణం చ కులే చ జన్మ।
నైతాని సర్వాణి గతిర్భవంతి
శీలవ్యపేతస్య నృప ద్విజస్య॥ 13-60-12(83818)
అగ్నిరువాచ। 13-60-13x(6973)
అధీయానః పండితంమన్యమానో
యో విద్యయా హంతి యశః పరేషాం।
బ్రహ్మన్స తేన లభతే బ్రహ్మవధ్యాం
లోకాస్తస్య హ్యంతవంతో భవంతి॥ 13-60-13(83819)
మార్కండేయ ఉవాచ। 13-60-14x(6974)
అశ్వమేధసహస్రం చ సత్యం చ తులయా ధృతం।
నాభిజానామి యజ్ఞం తు సత్యస్యార్ధమవాప్నుయాత్॥ 13-60-14(83820)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-15x(6975)
ఇత్యుక్త్వా తే జగ్మురాశు చత్వారోఽమితతేజసః।
పృథివీ కాశ్యపోఽగ్నిశ్చ ప్రకృష్టాయుశ్చ భార్గవః॥ 13-60-15(83821)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-16x(6976)
యది తే బ్రాహ్మణా లోకే వ్రతినో భుంజతే హవిః।
దత్తం బ్రాహ్మణకామాయ కథం తత్సుకృతం భవేత్॥ 13-60-16(83822)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-17x(6977)
ఆదిష్టినో యే రాజేంద్ర బ్రాహ్మణా వేదపారగాః।
భుంజతే బ్రహ్మకామాయ వ్రతలుప్తా భవంతి తే॥ 13-60-17(83823)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-18x(6978)
అనేకాంతం బహుద్వారం ధర్మమాహుర్మనీషిణః।
కిం నిమిత్తం భవేదత్ర తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-60-18(83824)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-19x(6979)
అహింసా సత్యమకోధ ఆనృశంస్యం దమస్తథా।
ఆర్జవం చైవ రాజేంద్ర నిశ్చితం ధర్మలక్షణం॥ 13-60-19(83825)
యే తు ధర్మం ప్రశంసంతశ్చరంతి పృథివీమిమాం।
అనాచరంతస్తద్ధర్మ సంకరేఽభిరతా ప్రభో॥ 13-60-20(83826)
తేభ్యో హిరణ్యం రత్నం వా గామశ్వం వా దదాతి యః।
దశవర్షాణి విష్ఠాం స భుంక్తే నిరయమాస్థితః॥ 13-60-21(83827)
ధనేన పుల్కసానాం చ తథైవాంతేవసాయినాం।
కృతం కర్మాకృతం వాఽపి రాగమోహేన జల్పతాం॥ 13-60-22(83828)
వైశ్వదేవం చ యే మూఢా విప్రాయ బ్రహ్మచారిణే।
న దదంతీహ రాజేంద్ర తే లోకాన్భుంజతేఽశుభాన్॥ 13-60-23(83829)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-24x(6980)
కిం పరం బ్రహ్మచర్యం చ కిం పరం ధర్మలక్షణం।
కించ శ్రేష్ఠతమం శౌచం తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-60-24(83830)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-25x(6981)
బ్రహ్మచర్యం పరం తాత మధుమాంసస్య వర్జనం।
మర్యాదాయాం స్థితో ధర్మః శమః శౌచస్య లక్షణం॥ 13-60-25(83831)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-26x(6982)
కస్మిన్కాలే చరేద్ధర్మ కస్మిన్కాలేఽర్థమాచరేత్।
కస్మిన్కాలే సుఖీ చ స్యాత్తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-60-26(83832)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-27x(6983)
కాల్యమర్థం నిషేవేత తతో ధర్మమనంతరం।
పశ్చాత్కామం నిషేవేత న చ గచ్ఛేత్ప్రసంగితాం॥ 13-60-27(83833)
బ్రాహ్మణాంశ్చైవ మన్యేత గురూంశ్చాప్యభిపూజయేత్।
సర్వభూతానులోమశ్చ మృదుశీలః ప్రియంవదః॥ 13-60-28(83834)
అధికారే యదనృతం యచ్చ రాజసు పైశునం।
గురోశ్చాలీకనిర్బంధః సమాని బ్రహ్మహత్యయా॥ 13-60-29(83835)
ప్రహరేన్న నరేంద్రేషు న హన్యాద్గాం తథైవ చ।
భ్రూణహత్యాసమం చైతదుభయం యే నిషేధతే॥ 13-60-30(83836)
నాగ్నిం పరిత్యజేజ్జాతు న చ వేదాన్పరిత్యజేత్।
న చ బ్రాహ్మణమాక్రోశేత్సమం తద్బ్రహ్మహత్యయా॥ 13-60-31(83837)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-60-32x(6984)
కీదృశాః సాధవో విప్రాః కేభ్యో దత్తం మహాఫలం।
కీదృశానాం చ భోక్తవ్యం తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-60-32(83838)
భీష్మ ఉవాచ। 13-60-33x(6985)
అక్రోధనా ధర్మపరాః సత్యనిత్యా దమే రతాః।
తాదృశాః సాధవో విప్రాస్తేభ్యో దత్తం మహాఫలం॥ 13-60-33(83839)
అమానినః సర్వసహా దృఢార్థా విజితేంద్రియాః।
సర్వభూతహితా మైత్రాస్తేభ్యో దత్తం మహాఫలం॥ 13-60-34(83840)
అలుబ్ధాః శుచయో వైద్యా హ్రీమంతః సత్యవాదినః।
స్వకర్మనిరతా యే చ తేభ్యో దత్తం మహాఫలం॥ 13-60-35(83841)
సాంగాంశ్చ చతురో వేదానధీతే యో ద్విజర్షభః।
షడ్భ్యః ప్రవృత్తః కర్మభ్యస్తం పాత్రమృషయో విదుః॥ 13-60-36(83842)
యే త్వేవంగుణజాతీయాస్తేభ్యో దత్తం మహాఫలం।
సహస్రగుణమాప్నోతి గుణార్హాయ ప్రదాయకః॥ 13-60-37(83843)
ప్రజ్ఞాశ్రుతాభ్యాం వృత్తేన శీలేన చ సమన్వితః।
తారయేత కులం సర్వమేకోఽపీహ ద్విజర్షభః।
`తృప్తే తృప్తాః సర్వదేవాః పితరో మునయోపి చ॥' 13-60-38(83844)
గామశ్వం విత్తమన్నం వా తద్విధే ప్రతిపాదయేత్।
ద్రవ్యాణి చాన్యాని తథా ప్రేత్యభావే న శోచతి॥ 13-60-39(83845)
తారయేత కులం సర్వమేకోపి హ ద్విజోత్తమః।
కిమంగ పునరేవైతే తస్మాత్పాత్రం సమాచరేత్॥ 13-60-40(83846)
నిశాంయ చ గుణోపేతం బ్రాహ్మణం సాధుసంమతం।
దూరాదానాయ్య సత్కృత్య సర్వతశ్చాపి పూజయేత్॥ ॥ 13-60-41(83847)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి షష్టితమోఽధ్యాయః॥ 60 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-60-1 బ్రాహ్మణం బ్రహ్మవిదం। లింగినం బ్రహ్మచారిణం సంన్యాసినం చ దండాదిలింగవంతం॥ 7-60-3 అపూతోపి పరయా శ్రద్ధయాం యది ప్రయచ్ఛతి తర్హి తస్య దాతురపూతత్వప్రయుక్తః కో దోషః స్యాత్తం వద॥ 7-60-4 శ్రద్ధైవాస్య పూతత్వం కరోతీత్యర్థః॥ 7-60-5 శ్రద్ధైవ పూతత్వకర్త్రీ చేత్ కవ్యే పాత్రపరీక్షా న విధేయా స్యాదిత్యాశయః॥ 7-60-6 హవ్యం దైవం కర్మ సిధ్యతి ఫలదం భవతి నతు బ్రాహ్మణగుణాదితి భావః। ఇజ్యంతే దేవా ఇతి శేషః। దైవం కర్మ దేవానుగ్రహాదేవ పూర్ణం భవతి। శ్రద్ధామాత్రప్రియత్వాద్దేవానామితి భావః॥ 7-60-7 పిత్ర్యం తు కర్మ బ్రాహ్మణానుగ్రహాదేవ పూర్ణం భవతీతి తత్రానుగ్రహకర్తరి తపోబలమావశ్యకమిత్యాశయేనాహ బ్రాహ్మణానితి॥ 7-60-9 త్రయః అపూర్వసంబంధితపస్వినః కులీనత్వాదిగుణసప్తకయుక్తా ఏవ పాత్రత్వం భజంతే పరిశేషాత్॥ 7-60-10 తేజసాం తేజస్వినాం సర్వజ్ఞానామితి యావత్॥ 7-60-11 నేష్టుః పాంసుపిండః లోష్ఠో వినశ్యతీతి ధ. పాఠః॥ 7-60-15 భార్గవః మార్కండేయః॥ 7-60-16 వ్రతినః బ్రహ్మచారిణః। తదీయవ్రతనాశాత్స్వీయం శ్రాద్ధం దుష్యతి నవేతి ప్రశ్నః॥ 7-60-17 ఆదిష్టం ద్వాదశవర్షాణి బ్రహ్మచర్యం చరేతి గుర్వాదేశస్తద్వంతః। భోక్తురేవ వ్రతం లుప్యతే। నతు దాతా ప్రత్యవైతి॥ 7-60-18 అంతో నిష్ఠా। అనేకాంతం అనేకఫలాకారమిత్యర్థః। పాత్రగుణానామనంతత్వాత్కే గుణా నియమేన పాత్రతాయా నిమిత్తం తానేవ సంక్షేపేణ బ్రూహీతి ప్రశ్నార్థః॥ 7-60-22 మేదానాం పుల్కసాం చేతి ఝ. పాఠః। తత్ర మేదాదీనాం స విష్ఠాం భుంక్తే ఇతి సంబంధః। మేదా గోమహిష్యాదీనాం మృతానాం మాంసమశ్నంతః। పుల్కసా యే బ్రాహ్మణాదీనపి స్వభావాదేవ హింసంతి। అంతేవసాయినశ్చర్మకారాదయః। కృతమకృతం వా పరకీయం పాపం కర్మ॥ 7-60-24 పరం శ్రేష్ఠం॥ 7-60-27 కాల్యం పూర్వాహ్ణే॥ 7-60-39 న శోచతి ప్రతిపాదయన్॥ 7-60-40 ద్విజోత్తమః నిర్దోషః। ఏతే పూర్వోక్తా గుణాశ్చ తత్ర యది లభ్యంతే తర్హి తారయేతేతి కిము॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.